turkdili

                    TÜRKLER      TURXAN    

Uyğur Türkleri

Sincan Uyğur Özerk Bölgesi

Uyğurlar, çoxunluğu Çin xalk Cumhuriyeti'ne bağlı Sincan Uyğur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Türk xalqıdır. Dilleri Türk dillerinden Uyğurca'dır.

Uyğur xalqı, Çin içerisinde öz geleneklerini ve kulturlarını sürdüremedikleri için yaxınmaktadır. Uyğurlar, her naqat özerk bir cumhuriyete eye olsalar da, Çin eyemenligine girdiklerinden beri bağımsızlıkları için çaba görsetmektediler.
Uyğur , Çin inen dossça ilişkiler qurmuş, ticareti geliştirmiştir. Bélece, köyler ve kendler gelişirken qalabalık şehirler halına gelmiştir ve bu neden inen ilk yerleşik yaşama geçen Türk dowleti, Uyğur Dowleti olmuştur. Bunuŋ sonucunda tarım ve mimarlık gelişmiştir. texte herfleriynen basma/çap yapan Uyğurlar, kağazı da qullanmışlardır. Bu qonuda bir yeŋi  alfabé oluşturmuşlardır. Bu alfabé 16 - 18 herften oluşur. Uyğur, öz dinleri dışında başka dinlere de xoşgörülü davranmıştır. Uyğurlar, Mani dininiŋ térimlerini Türkçe'ye çevirirken ulusal kimliklerini qorumayı görsetmişlerdir.

uyğurca

Uyğur Türkçesi ya da Uyğurca (ئۇیغۇرچه Uyƣurqə, ya da ئۇیغۇر تىلى Uyƣur tili; 维吾尔语, 維吾爾語 Wéiwú'ěryǔ) Doğu Türküstan'dakı Uyğur ulusu terefinden qonuşulan/danışılan Uyğur grubundan bir Türk Lehçesidir.

Ses Bilgisi

Uyğur Türkçesinde 8 ünlü/sesli, 24 ünsüz/sessiz vardır. Uyğur Türkçesinde ikki tür e/é sesi vardır(qaşqayı türkçesi tekin). Bunlardan E Türkiye Türkçesindekinden daha açıq, é ise daha bağlı  déyilir. qalın olan k̡ ve ğ/ƣ sesleri yanında İ'ler I oxunabilir, ayrı yérlerde ise İ oxundugu qabul édilir. K ve Ğ/ƣ sesleri Türkçedekinden daha qalındır. Bu sesler qırtlağa daha yaxın olurken  déyilir. H sesi sert  déyilen bir qırtlaq sesidir. NG/ ŋ genzikde qaşqayı türkçesi tekin déyilen sestir.

Coğrafik dağılım

Uyğurca Çin'de 30 milyon kişi/adam terefinden çoxunluknan uzaq batı otonom bölgesi Xinjiang da danışılıyor.Uyğurca ayrıca 300,000 kişi/adam terefinden Qazaqıstan' da danışılıyor, ve Afğanıstan, Arnavutluk, Avustralya, Belçika, Kanada, Almanya, Endonezya, Qırğızıstan, Moğulustan, Pakıstan, Suudi erebistan, İsveç, Tayvan, Tacıkıstan, Türkiye, Birleşik Krallık, AmerikaBirleşik Dowletler, ve Özbekistan'da Uyğurca danışma komitesi vardır.

Uyğurca örnegi:

Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we xoquqta babbarawer bolup tuğulğan. Ular eqilğe we wicdanğa ige hem de bir-birige qérindaşliq munasiwitige xaş rox bilen mu’amile qilişi kérek.

Aŋlamı Qaşqayı Türkçesine:

Varı adamlar özgür erkin, onur ve haqlar baxımından éşit/beraber doğulurlar. tatınc ve vicdana eyedirler ve birbirlerine qarşı qardaşlık duyğusuynan hereket édesilerdir.